Κατὰ Ἰωάννην

Ο χορτασμός των πέντε χιλιάδων¹Μετὰ ταῦτα ἀπῆλθεν ὁ Ἰησοῦς πέραν τῆς θαλάσσης τῆς Γαλιλαίας τῆς Τιβεριάδος· ¹Ἔπειτα ἀπὸ αὐτὰ ἀνεχώρησεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὰ μέρη τῆς Γαλιλαίας καὶ ἐπέρασε μαζῆ μὲ τοὺς μαθητὰς του εἰς τὸ ἀπέναντι μέρος τῆς θαλάσσης τῆς Γαλιλαίας, ἡ ὁποία ὀνομάζεται καὶ θάλασσα τῆς Τιβεριάδος. ²καὶ ἠκολούθει αὐτῷ ὄχλος πολύς, ὅτι ἑώρων αὐτοῦ τὰ σημεῖα ἃ ἐποίει ἐπὶ τῶν ἀσθενούντων. ²Καὶ τὸν ἀκολουθοῦσε πολὺς λαός, διότι ἔβλεπαν τὰ θαύματα ποὺ ἔκαμνε διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ἀσθενῶν. ³ἀνῆλθε δὲ εἰς τὸ ὄρος ὁ Ἰησοῦς καὶ ἐκεῖ ἐκάθητο μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. ³Ἀνέβηκε δὲ εἰς τὸ ὅρος ὁ Ἰησοῦς καὶ ἐκεῖ ἐκάθισε μαζῆ μὲ τοὺς μαθητὰς του. ⁴ἦν δὲ ἐγγὺς τὸ πάσχα, ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων. ⁴Ἐπλησίαζε δὲ τὸ πάσχα, ἡ μεγάλη αὐτὴ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων. ⁵ἐπάρας οὖν ὁ Ἰησοῦς τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ θεασάμενος ὅτι πολὺς ὄχλος ἔρχεται πρὸς αὐτὸν, λέγει πρὸς τὸν Φίλιππον· Πόθεν ἀγοράσωμεν ἄρτους ἵνα φάγωσιν οὗτοι; ⁵Καὶ καθὼς ἐσήκωσε ὁ Ἰησοῦς τὰ μάτια καὶ εἶδεν ὅτι πολὺς λαὸς ἔρχεται πρὸς αὐτόν, εἶπε πρὸς τὸν Φίλιππον· <ἀπό ποῦ καὶ μὲ τί χρήματα θὰ ἁγοράσωμεν ψωμιά, διὰ νὰ φάγουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι;>. ⁶τοῦτο δὲ ἔλεγε πειράζων αὐτόν· αὐτὸς γὰρ ᾔδει τί ἔμελλε ποιεῖν. ⁶Ἔλεγε δὲ τοῦτο ὁ Κύριος, διὰ νὰ δοκιμάσῃ τὴν πίστιν τοῦ Φιλίππου. Διότι αὐτὸς ἐγνώριζε πολὺ καλὰ τί ἐπρόκειτο μὲ τὴν παντοδυναμίαν του νὰ κάμῃ ἕντος ὀλίγου. ⁷ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ Φίλιππος· Διακοσίων δηναρίων ἄρτοι οὐκ ἀρκοῦσιν αὐτοῖς ἵνα ἕκαστος αὐτῶν βραχύ τι λάβῃ. ⁷Ἀπήντησεν εἰς αὐτοὺς ὁ Φίλιππος· <οὔτε διακοσίων δηναρίων ψωμιὰ δὲν ἀρκοῦν εἰς αὐτούς, ὄχι νὰ χορτάσουν, ἀλλὰ διὰ νὰ πάρῃ ὁ κάθε ἔνας ἕνα μικρὸ κόμματι>. ⁸λέγει αὐτῷ εἷς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου· ⁸Λέγει εἰς αὐτὸν ἔνας ἀπὸ τοὺς μαθητὰς του, ὁ Ἀνδρέας, ὁ ἀδελφὸς τοῦ Σίμωνος Πέτρου· ⁹Ἔστι παιδάριον ἓν ὧδε ὃς ἔχει πέντε ἄρτους κριθίνους καὶ δύο ὀψάρια· ἀλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους; ⁹<εἶναι ἐδῶ κάποιος νέος, ποὺ ἔχει πέντε κρίθινα ψωμιὰ καὶ δύο ψάρια· ἀλλὰ τί εἶναι αὐτὰ ἐμπρὸς εἰς τόσο πλῆθος ἀνθρώπων;> ¹⁰εἶπεν δὲ ὁ Ἰησοῦς· Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν· ἦν δὲ χόρτος πολὺς ἐν τῷ τόπῳ. ἀνέπεσον οὖν οἱ ἄνδρες τὸν ἀριθμὸν ὡσεὶ πεντακισχίλιοι. ¹⁰Ὁ Ἰησοῦς ὅμως τοὺς εἶπε· <Βάλτε τοὺς ἀνθρώπους νὰ καθίσουν>. Ὑπῆρχε δὲ πολὺ χορτάρι εἰς τὸν τόπον, διότι ἧτο ἄνοιξις. Ἐκάθισαν, λοιπόν, πρῶτον οἱ ἄνδρες τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς ἔφθανε περίπου τὰς πέντε χιλιάδας. ¹¹ἔλαβε δὲ τοὺς ἄρτους ὁ Ἰησοῦς καὶ εὐχαριστήσας διέδωκε τοῖς μαθηταῖς, οἱ δὲ μαθηταὶ τοῖς ἀνακειμένοις· ὁμοίως καὶ ἐκ τῶν ὀψαρίων ὅσον ἤθελον. ¹¹Ἐπῇρε δὲ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὰ χέρια του τὰ ψωμιὰ καὶ ἀφοῦ εὐχαρίστησε τὸν πατέρα, ἐμοίρασε εἰς τοὺς μαθητάς, οἱ δὲ μαθηταὶ ἐμοίρασαν εἰς τοὺς καθισμένους ἐκεῖ ἀνθρώπους. Τὸ ἴδιο ἔκαμαν καὶ μὲ τὰ ψάρια καὶ ἔδιδαν εἰς τὸν καθένα ὄσο ἤθελε, διὰ νὰ χορτάσῃ. ¹²ὡς δὲ ἐνεπλήσθησαν, λέγει τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· Συναγάγετε τὰ περισσεύσαντα κλάσματα, ἵνα μή τι ἀπόληται. ¹²Ἀφοῦ δὲ ἐχόρτασαν ὅλοι, εἶπεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τοὺς μαθητὰς του· <μαζέψτε τὰ κομμάτια ποὺ ἐπερίσσεψαν, διὰ νὰ μὴ χαθῇ τίποτε>. ¹³συνήγαγον οὖν καὶ ἐγέμισαν δώδεκα κοφίνους κλασμάτων ἐκ τῶν πέντε ἄρτων τῶν κριθίνων ἃ ἐπερίσσευσε τοῖς βεβρωκόσιν. ¹³Τὰ ἐμάζεψαν, λοιπόν, καὶ ἐγέμισαν δώδεκα κοφίνια ἀπὸ τὰ κομμάτια τῶν πέντε κριθίνων ἄρτων, τὰ ὁποῖα ἐπερίσσεψαν εἰς ἐκείνους ποὺ εἴχαν φάγει. ¹⁴Οἱ οὖν ἄνθρωποι, ἰδόντες ὃ ἐποίησε σημεῖον ὁ Ἰησοῦς, ἔλεγον ὅτι οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ προφήτης ὁ ἐρχόμενος εἰς τὸν κόσμον. ¹⁴Οἱ ἄνθρωποι, λοιπόν, ὅταν εἶδαν αὐτὸ τὸ καταπληκτικὸ θαῦμα, ποὺ ἔκαμεν ὁ Ἰησοῦς, ἔλεγαν ὅτι αὐτὸς πράγματι εἶναι ὁ προφήτης ἐκεῖνος, ποὺ σύμφωνα μὲ τὴν προφητείαν τοῦ Μωϋσέως ἔρχεται εἰς τὸν κόσμον. ¹⁵Ἰησοῦς οὖν γνοὺς ὅτι μέλλουσιν ἔρχεσθαι καὶ ἁρπάζειν αὐτὸν ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν βασιλέα, ἀνεχώρησε πάλιν εἰς τὸ ὄρος αὐτὸς μόνος. ¹⁵Ὁ Ἰησοῦς, λοιπόν, ἐπειδὴ ἀντελήφθη καθαρώτατα, ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἐπάνω εἰς τὸν ἐνθουσιασμὸν των, ἐπρόκειτο νὰ ἔλθουν νὰ τὸν ἁρπάξουν, διὰ νὰ τὸν ἀνακηρύξουν βασιλέα, ἔφυγε πάλιν μόνος του εἰς τὸ ὅρος. Ο Ιησούς βαδίζει πάνω στα κύματα¹⁶Ὡς δὲ ὀψία ἐγένετο, κατέβησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν θάλασσαν, ¹⁶Καὶ οἱ μαθηταί, ὅταν ἐνύκτωσε, κατέβηκαν, ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ εἶχε γίνει τὸ θαῦμα, εἰς τὴν θάλασσαν. ¹⁷καὶ ἐμβάντες εἰς τὸ πλοῖον ἤρχοντο πέραν τῆς θαλάσσης εἰς Καπερναούμ. καὶ σκοτία ἤδη ἐγεγόνει καὶ οὐκ ἐληλύθει πρὸς αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς, ¹⁷Καὶ ἀφοῦ ἐμπήκαν εἰς τὸ πλοῖον, ἐπήγαιναν εἰς τὸ ἀπέναντι μέρος τῆς θαλάσσης, εἰς τὴν Καπερναούμ. Καὶ ἐνῶ εἶχε πλέον γίνει σκοτάδι, ὁ Ἰησοῦς δὲν εἶχεν ἔλθει εἰς αὐτούς. ¹⁸ἥ τε θάλασσα ἀνέμου μεγάλου πνέοντος διεγείρετο. ¹⁸Ἐπειδὴ δὲ ἐφυσοῦσε δυνατὸς ἄνεμος, ἡ θάλασσα ὅλο καὶ ἐσηκώνετο εἰς ἀγριώτερα κύματα. ¹⁹ἐληλακότες οὖν ὡς σταδίους εἴκοσι πέντε ἢ τριάκοντα θεωροῦσι τὸν Ἰησοῦν περιπατοῦντα ἐπὶ τῆς θαλάσσης καὶ ἐγγὺς τοῦ πλοίου γινόμενον, καὶ ἐφοβήθησαν. ¹⁹Ἀφοῦ, λοιπόν, εἴχαν προχωρήσει εἰκόσι πέντε μὲ τριάντα στάδια, δηλαδὴ πέντε ἕως πεντέμισυ χιλιόμετρα, βλέπουν ἔξαφνα τὸν Ἰησοῦν νὰ περιπατὴ ἐπάνω εἰς τὴν θάλασσαν, νὰ ἔρχεται κοντὰ εἰς τὸ πλοῖον καὶ ἐφοβήθησαν. ²⁰ὁ δὲ λέγει αὐτοῖς· Ἐγώ εἰμι· μὴ φοβεῖσθε. ²⁰Ἀλλ᾿ ὁ Ἰησοῦς τοὺς εἶπε· <ἐγὼ εἷμαι, μὴ φοβεῖσθε>. ²¹ἤθελον οὖν λαβεῖν αὐτὸν εἰς τὸ πλοῖον, καὶ εὐθέως τὸ πλοῖον ἐγένετο ἐπὶ τῆς γῆς εἰς ἣν ὑπῆγον. ²¹Ὅταν πλέον ἐπείσθησαν οἱ μαθηταὶ ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ διδάκαλος, ἔσπευσαν νὰ τὸν πάρουν εἰς τὸ πλοῖον. Καὶ ἀμέσως μόλις τὸν ἐπῆραν, τὸ πλοῖον ἔφθασεν εἰς τὴν ξηράν, ὅπου ἐπήγαιναν. Ο Ιησούς είναι ο άρτος της ζωής²²Τῇ ἐπαύριον ὁ ὄχλος ὁ ἑστηκὼς πέραν τῆς θαλάσσης εἶδον ὅτι πλοιάριον ἄλλο οὐκ ἦν ἐκεῖ εἰ μὴ ἓν ἐκεῖνο εἰς ὃς ἐνέβησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ ὅτι οὐ συνεισῆλθε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ πλοιάριον, ἀλλὰ μόνοι οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπῆλθον· ²²Τὴν ἄλλην ἡμέραν πολλοὶ ἀπὸ τὸν λαόν, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο ἀκόμη εἰς τὸ ἀπέναντι μέρος τῆς θαλάσσης, ὅπου εἶχε γίνει τὸ θαῦμα, εἴχαν ἴδει ὅτι ἄλλο πλοιάριον δὲν ὑπῆρχεν ἐκεῖ παρὰ μόνον ἕνα, ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον εἴχαν ἐπιβιβασθῆ οἱ μαθηταί, καὶ ὅτι δὲν ἐμπῆκε μαζῆ μὲ μαθητὰς εἰς τὸ πλοιάριον ὁ Ἰησοῦς, ἀλλὰ μόνοι οἱ μαθηταὶ του εἴχαν ἀναχωρήσει. (Ἔμειναν, λοιπόν, μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ Ἰησοῦς εὑρίσκετο ἀκόμη ἐκεῖ). ²³ἄλλα δὲ ἦλθε πλοιάρια ἐκ Τιβεριάδος ἐγγὺς τοῦ τόπου, ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον εὐχαριστήσαντος τοῦ Κυρίου· ²³Ἐν τῷ μεταξὺ ἦλθαν ἄλλα πλοιάρια ἀπὸ διάφορα σημεῖα τῆς Τιβεριάδος, πλησίον εἰς τὸ τόπον, ὅπου τὰ πλήθη εἴχαν φάγει χθὲς ψωμί, τὸ ὁποῖον εἶχε πληθυνθῆ μὲ τὴν εὐχαριστίαν καὶ τὸ θαῦμα τοῦ Κυρίου. ²⁴ὅτε οὖν εἶδεν ὁ ὄχλος ὅτι Ἰησοῦς οὐκ ἔστιν ἐκεῖ οὐδὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἐνέβησαν αὐτοὶ εἰς τὰ πλοῖα καὶ ἦλθον εἰς Καπερναοὺμ ζητοῦντες τὸν Ἰησοῦν. ²⁴Ὅταν, λοιπόν, εἶδεν ὁ λαὸς καὶ ἐπείσθη, ὅτι ὁ Ἰησοῦς δὲν εὑρίσκεται ἐκεῖ οὔτε οἱ μαθηταί του, ἐμπῆκαν καὶ αὐτοὶ εἰς τὰ πλοῖα καὶ ἦλθαν εἰς τὴν Καπερναοὺμ ἀναζητοῦντες τὸν Ἰησοῦν. ²⁵καὶ εὑρόντες αὐτὸν πέραν τῆς θαλάσσης εἶπον αὐτῷ· Ραββί, πότε ὧδε γέγονας; ²⁵Καὶ ἀφοῦ τὸν εὐρῆκαν εἰς τὸ ἀπέναντι μέρος τῆς θαλάσσης, τὸ πρὸς τὴν Καπερναούμ, τοῦ εἶπον· <διδάσκαλε, πότε ᾖλθες ἐδῶ;> ²⁶ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν· Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ζητεῖτέ με, οὐχ ὅτι εἴδετε σημεῖα, ἀλλ᾿ ὅτι ἐφάγετε ἐκ τῶν ἄρτων καὶ ἐχορτάσθητε. ²⁶Ὁ Ἰησοῦς ἀπεκρίθη καὶ τοὺς εἶπε· <εἰλικρινῶς σᾶς λέγω, ζητεῖτε νὰ μὲ εὕρετε, ὄχι διότι εἴδατε τὰ θαύματά μου καὶ ἔχετε πεισθῇ διὰ τὴν θείαν μου ἀποστολήν, ἀλλὰ διότι ἐφάγατε χθὲς καὶ ἐχορτάσατε ἀπὸ τοὺς ἄρτους. ²⁷ἐργάζεσθε μὴ τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν βρῶσιν τὴν μένουσαν εἰς ζωὴν αἰώνιον, ἣν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει· τοῦτον γὰρ ὁ πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεός. ²⁷Μὴ φροντίζετε ἀποκλειστικὰ καὶ μόνον καὶ μὴ ἐργάζεσθε διὰ τὴν ὑλικὴν τροφήν, ποὺ εἶναι προσωρινὴ καὶ χάνεται, ἀλλὰ διὰ τὴν πνευματικὴν τροφήν, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὴν αἰωνίαν ζωήν. Αὐτὴν δὲ τὴν τροφὴν θὰ σᾶς τὴν δώσῃ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Διότι ὁ Πατὴρ αὐτὸν μόνον μὲ τὰ καταπληκτικὰ θαύματα, ποὺ τοῦ ἔδωσε τὴν ἐξουσίαν νὰ κάνῃ, τὸν ἀπέδιξε ἐπισήμως καὶ σὰν νὰ ἔβαλε τὴν σφραγῖδα του, ὅτι αὐτὸς εἶναι ποὺ δίνει τὴν πνευματικὴν τροφὴν καὶ τὴν αἰώνιον ζωήν>. ²⁸εἶπον οὖν πρὸς αὐτόν· Τί ποιῶμεν ἵνα ἐργαζώμεθα τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ; ²⁸Εἶπαν, λοιπόν, πρὸς αὐτόν· <τί νὰ κάμωμεν, ὥστε νὰ ἐργαζώμεθα τὰ ἔργα, ποὺ θέλει ὁ Θεός;> ²⁹ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιστεύητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. ²⁹Ἀπήντησε ὁ Ἰησοῦς καὶ τοὺς εἶπε· <τοῦτο εἴνα τὸ ἔργον, ποὺ θέλε ὁ Θεός, νὰ πιστεύετε εἰς αὐτόν ποὺ ἐκεῖνος ἔχει στείλει>. ³⁰εἶπον οὖν αὐτῷ· Τί οὖν ποιεῖς σὺ σημεῖον ἵνα ἴδωμεν καὶ πιστεύσωμέν σοι; τί ἐργάζῃ; ³⁰Εἶπαν τότε εἰς αὐτόν· <ποῖον ὅμως ἀποδεικτικὸν θαῦμα κάμνεις σύ, διὰ νὰ ἴδωμεν καὶ πιστεύσωμεν εἰς τὴν ἀποστολήν σου; Ποῖον ὑπερφυσικὸν ἔργον ἐργάζεσαι; ³¹οἱ πατέρες ἡμῶν τὸ μάννα ἔφαγον ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθώς ἐστι γεγραμμένον· ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς φαγεῖν. ³¹Οι πατέρες μας ἔφαγαν τὸ μάννα εἰς τὴν ἔρημον, ὅπως ἄλωστε ἔχει γραφῆ καὶ εἰς τοὺς ψαλμούς: Ἄρτον ἀπὸ τὸν οὐρανὸν ἔδωκεν εἰς αὐτοὺς νὰ φάγουν>. ³²εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ Μωϋσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλ᾿ ὁ πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν. ³²Εἶπε, λοιπόν, εἰς αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς· <σᾶς διαβεβαιώνω, ὅτι ὁ Μωϋσῆς δὲν σᾶς ἔδωσε τὸν ἀληθινὸν καὶ αἰώνιον ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλὰ ὑλικόν, προεικόνισμα καὶ τύπον τοῦ πνευματικοῦ ἄρτου. Ὁ Πατήρ μου ὅμως, ὁ ὁποῖος καὶ τότε διὰ τοῦ Μωϋσέως, σᾶς ἔδωσε τὸν ὑλικὸν ἐκεῖνον ἄρτον, σᾶς δίδει τώρα καὶ τὸν ἀληθινὸν πνευματικὸν ἄρτον ἀπὸ τὸν οὐρανόν. ³³ὁ γὰρ ἄρτος τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ. ³³Διότι ὁ ἀληθινὸς ἄρτος τοῦ Θεοῦ εἶναι αὐτός, ποὺ κατεβαίνει ἀπὸ τὸν οὐρανὸν καὶ δίδει ζωὴν ἀτελεύτητον καὶ αἰωνίαν εἰς ὅλον τὸν κόσμον>. ³⁴Εἶπον οὖν πρὸς αὐτόν· Κύριε, πάντοτε δὸς ἡμῖν τὸν ἄρτον τοῦτον. ³⁴Ἔπειτα, λοιπόν, ἀπὸ αὐτὰ καὶ χωρὶς νὰ τὰ ἐννοήσουν, τοῦ εἶπαν· <Κύριε, δὸς μας πάντοτε αὐτὸν τὸν ἄρτον>. ³⁵εἶπε δὲ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς· ὁ ἐρχόμενος πρός με οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ διψήσει πώποτε. ³⁵Τότε τοὺς εἶπε ὁ Ἰησοῦς· <ἐγὼ εἷμαι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς (ἐγὼ μὲ τὴν μετάληψιν τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματός μου, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν διδασκαλίαν μου καὶ τὴν χάριν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μεταδίδω τὴν πραγματικὴν καὶ αἰωνίαν ζωήν). Ἐκεῖνος ποὺ ἔρχεται κοντά μου, ποτὲ δὲν θὰ πεινάσῃ πνευματικῶς καὶ ἐκεῖνος ποὺ πιστεύει εἰς ἐμέ, ποτὲ δὲν θὰ διψάσῃ. ³⁶ἀλλ᾿ εἶπον ὑμῖν ὅτι καὶ ἑωράκατέ με καὶ οὐ πιστεύετε. ³⁶Ἀλλὰ σᾶς εἶπα, ὅτι σεῖς, ἂν καὶ εἴδατε ἐμὲ καὶ τὰ ἔργα μου, ἐν τούτοις δὲν πιστεύετε, ὅτι ἐγὼ εἷμαι ὁ Μεσσίας. ³⁷Πᾶν ὃ δίδωσί μοι ὁ πατὴρ, πρὸς ἐμὲ ἥξει, καὶ τὸν ἐρχόμενον πρὸς με οὐ μὴ ἐκβάλω ἔξω· ³⁷Θὰ πιστεύσουν ὅμως ἄλλοι, κάθε λογικὸν πλάσμα, κάθε ἄνθρωπος ποὺ μοῦ δίνει ὁ Πατὴρ θὰ ἔρθῃ εἰς ἐμὲ καὶ θὰ γίνῃ μαθητής μου. Καὶ ἐκεῖνον, ποὺ ἔρχεται εἰς ἐμέ, ποτὲ δὲν θὰ τὸν βγάλω ἔξω μὲ περιφρόνησιν. ³⁸ὅτι καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. ³⁸Διότι ἔχω κατεβῆ ἀπὸ τὸν οὐρανὸν καὶ εἷμαι ὡς ἄνθρωπος εἰς τὴν γῆν, ὄχι διὰ νὰ πράττω τὸ ἰδικόν μου θέλημα, ἀλλὰ τὸ θέλημα ἐκείνου, ποὺ μὲ ἔστειλε. ³⁹τοῦτο δέ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με πατρός, ἵνα πᾶν ὃ δέδωκέ μοι μὴ ἀπολέσω ἐξ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀναστήσω αὐτὸ ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. ³⁹Τὸ δὲ θέλημα τοῦ Πατρός, ποὺ μὲ ἔστειλεν εἰς τὸν κόσμον, εἶναι ἀκριβῶς τοῦτο, νὰ μὴ χάσω κανέναν ἀπὸ ὅλους ἐκείνους ποὺ μοῦ ἔχει δώσει, ἀλλὰ νὰ ἀναστήσω αὐτοὺς κατὰ τὴν μεγάλην ἐκείνην ἡμέραν τῆς δευτέρας παρουσίας μου. ⁴⁰τοῦτο δὲ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, ἵνα πᾶς ὁ θεωρῶν τὸν υἱὸν καὶ πιστεύων εἰς αὐτὸν ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον, καὶ ἀναστήσω αὐτὸν ἐγὼ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. ⁴⁰Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ θέλημα ἐκείνου, ποὺ μὲ ἔστειλε· δηλαδὴ κάθε ἔνας ποὺ βλέπει τὸν Υἱὸν καὶ πιστεύει εἰς αὐτὸν νὰ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Καὶ ἐγὼ θὰ τὸν ἀναστήσω ἔνδοξον κατὰ τὴν μεγάλην ἡμέραν τῆς κρίσεως. ⁴¹Ἐγόγγυζον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ αὐτοῦ ὅτι εἶπεν, ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ καταβὰς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ⁴¹Ἐγόγγυζαν τότε ἀναντίον του οἱ Ἰουδαῖοι, διότι εἶπε, ἐγὼ εἷμαι ὁ ἄρτος ποὺ ἔχω κατεβῆ ἀπὸ τὸν οὐρανόν. ⁴²καὶ ἔλεγον· Οὐχ οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ υἱὸς Ἰωσήφ, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα; πῶς οὖν λέγει οὗτος ὅτι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκα; ⁴²Καὶ ἔλεγαν· <δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς, ὁ υἱὸς τοῦ Ἰωσήφ, τοῦ ὁποίου ἡμεῖς γνωρίζομεν τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα; Πῶς, λοιπόν, λέγει ὅτι ἔχει κατεβῆ ἀπὸ τὸν οὐρανόν;> ⁴³ἀπεκρίθη οὖν ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Μὴ γογγύζετε μετ᾿ ἀλλήλων. ⁴³Ἀπεκρίθη τότε ὁ Ἰησοῦς καὶ τοὺς εἶπε· <μὴ γογγύζετε καὶ μὴ μὲ ἐπικρίνετε μεταξὺ σας. Ὁ γογγυσμὸς σας εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀπιστίας σας. ⁴⁴οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ὁ πατὴρ ὁ πέμψας με ἑλκύσῃ αὐτόν, καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. ⁴⁴Κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ μὲ πίστιν κοντά μου, ἐὰν ὁ Πατήρ ποὺ μὲ ἀπέστειλε, δὲν τὸν προσελκύσῃ μὲ τὴν θείαν χάριν. Καὶ ἐγὼ αὐτὸν θὰ τὸν ἀναστήσω κατὰ τὴν μεγάλην ἡμέραν τῆς κρίσεως. ⁴⁵ἔστι γεγραμμένον ἐν τοῖς προφήταις· καὶ ἔσονται πάντες διδακτοὶ Θεοῦ. πᾶς ὁ ἀκούων παρὰ τοῦ πατρὸς καὶ μαθὼν ἔρχεται πρός με. ⁴⁵Ὅτι δὲ πιστεύουν εἰς ἐμέ, ἐκεῖνοι ποὺ ἑλκύονται ἀπὸ τὸν Πατέρα μου, ἔχει γραφῆ εἰς τὰ προφητικὰ βιβλία: Καὶ ὅλοι ὅσοι πιστεύσουν εἰς τὸν Μεσσίαν, θὰ ἔχουν διδαχθῇ ἀπὸ τὸν Θεόν. Κάθε ἔνας ποὺ ἀκούει τὴν φωνὴν τοῦ Πατρός μου καὶ μανθάνει ἔτσι τὴν ἀλήθειαν, ἔρχεται εἰς ἕμενα. ⁴⁶οὐχ ὅτι τὸν πατέρα τις ἑώρακεν, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ, οὗτος ἑώρακε τὸν πατέρα. ⁴⁶Βεβαίως τὸν Πατέρα κανεὶς δὲν τὸν ἔχει ἴδει, εἰ μὴ μόνον ἐκεῖνος, ποὺ εἶναι σταλμένος ἀπὸ τὸν Θεόν, αὐτὸς μόνος εἶδε τὸν Πατέρα. ⁴⁷ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ ἔχει ζωὴν αἰώνιον. ⁴⁷Σᾶς διαβεβαιώνω, ὅτι ἐκεῖνος ποὺ πιστεύει εἰς ἐμὲ ἔχει τὴν αἰώνιον ζωήν. ⁴⁸ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. ⁴⁸Ἐγὼ εἷμαι ὁ ἄρτος, ποὺ δίδω τὴν πραγματικήν, τὴν αἰωνίαν ζωήν. ⁴⁹οἱ πατέρες ὑμῶν ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ καὶ ἀπέθανον· ⁴⁹Οἱ πατέρες σας ἔφαγαν τὸ μάννα εἰς τὴν ἔρημον, τὸν θαυμαστὸν πράγματι ἄρτον, καὶ ἀπέθανον, διότι ἐπρόκειτο περὶ ὑλικῆς τροφῆς. ⁵⁰οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαίνων, ἵνα τις ἐξ αὐτοῦ φάγῃ καὶ μὴ ἀποθάνῃ. ⁵⁰Αὐτὸς ὅμως ποὺ σᾶς λέγω ἐγὼ τώρα εἶναι ὁ ἄρτος ποὺ κατεβαίνει ἀπὸ τὸν οὐρανὸν καὶ ἔχει τέτοιαν ἀνυπολόγιστον δύναμιν, ὥστε, ἐὰν φάγῃ κανεὶς ἀπὸ αὐτόν, νὰ μὴ πεθάνῃ ποτέ. (Δηλαδὴ νὰ μὴ ἀποθάνῃ πνευματικῶς, ἀλλὰ νὰ ἀπολαύσῃ τὴν αἰώνιον ζωήν). ⁵¹ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς· ἐάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. καὶ ὁ ἄρτος δὲ ὃν ἐγὼ δώσω, ἡ σάρξ μού ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. ⁵¹Ἐγὼ εἷμαι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν, ποὺ ἔχω κατεβῆ ἀπὸ τὸν οὐρανόν· ὅποιος φάγῃ ἀπὸ τὸν ἄρτον τοῦτον, θὰ ζήσῃ αἰωνίως. Καὶ ὁ ἄρτος, τὸν ὁποῖον ἐγὼ θὰ σᾶς δώσω, εἶναι ἡ σάρξ μου, ἡ ἀνθρωπίνη μου ὑπόστασις τὴν ὁποίαν θὰ προσφέρω θυσίαν διὰ τὴν σωτηρίαν καὶ ζωὴν τοῦ κόσμου>. ⁵²Ἐμάχοντο οὖν πρὸς ἀλλήλους οἱ Ἰουδαῖοι λέγοντες· Πῶς δύναται οὗτος ἡμῖν δοῦναι τὴν σάρκα φαγεῖν; ⁵²Ἐφιλονεικοῦσαν, λοιπόν, μεταξὺ των οἱ Ἰουδαῖοι καὶ ἔλεγαν· <πῶς ἠμπορεῖ αὐτὸς νὰ μὰς δώσῃ τὴν σάρκα του νὰ φάγωμεν;> ⁵³εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. ⁵³Τοὺς εἶπε τότε ὁ Ἰησοῦς· <εἰλικρινῶς καὶ ἀληθῶς σᾶς λέγω, ἐὰν δὲν φάγετε τὴν σάρκα τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, διὰ τοῦ μυστηρίου τῆς θείας Εὐχαριστίας, καὶ πίετε τὸ αἷμα αὐτοῦ, δὲν ἔχετε μέσα σας ζωήν. ⁵⁴ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον, καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. ⁵⁴Ἐκεῖνος ποὺ τρώγει τὴν σάρκα μου, διὰ τοῦ μυστηρίου τῆς θείας Εὐχαριστίας, καὶ πίνει τὸ αἷμά μου, ἔχει ζωὴν αἰώνιον καὶ ἐγὼ θὰ τὸν ἀναστήσω ἔνδοξον κατὰ τὴν μεγάλην ἡμέραν τῆς κρίσεως. ⁵⁵ἡ γὰρ σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις. ⁵⁵Διότι ἡ σάρξ μου εἶναι πράγματι πνευματικὴ τροφὴ καὶ τὸ αἷμα μου εἶναι πράγματι πνευματικὸν ποτόν. Καὶ ἐκεῖνος ποὺ κοινωνεῖ ἀπὸ αὐτὰ ἔχει ζωὴν αἰώνιον. ⁵⁶ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ. ⁵⁶Καθένας ποὺ τρώγει τὴν σάρκα μου καὶ πίνει τὸ αἷμα μου, ἐνώνεται μαζῆ μου στενότατα εἰς ἕνα πνευματικὸν σῶμα, ὥστε αὐτὸς νὰ μένῃ μέσα εἰς ἐμὲ καὶ ἐγὼ νὰ μένω μέσα εἰς αὐτὸν καὶ νὰ τὸν μεταβάλλω εἰς κατοικητήριον τῆς θεότητος. ⁵⁷καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν πατὴρ κἀγὼ ζῶ διὰ τὸν πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με κἀκεῖνος ζήσεται δι᾿ ἐμέ. ⁵⁷Καθὼς μὲ ἔστειλε ὁ Πατήρ, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀπὸ τὸν εὐατὸν του τὴν ζωὴν καὶ εἶναι ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς, καὶ ἐγὼ ὡς ἄνθρωπος ἔχω ζωὴν ἀθάνατον ἀπὸ τὸν Πατέρα, καὶ ζῶ διὰ τὸν Πατέρα, ἔτσι καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς θείας Εὐχαριστίας μὲ μεταλαμβάνει, θὰ ζήσῃ, διότι θὰ πάρῃ ἀπὸ ἐμὲ τὴν ζωήν. ⁵⁸οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, οὐ καθὼς ἔφαγον οἱ πατέρες ὑμῶν καὶ ἀπέθανον· ὁ τρώγων μου τοῦτον τὸν ἄρτον ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. ⁵⁸Αὐτός ποὺ σᾶς εἶπα εἶναι ὁ ἄρτος ποὺ ἔχει κατεβῆ ἀπὸ τὸν οὐρανόν. Δὲν εἶναι σὰν τὸ μάννα ποὺ ἔφαγαν οἱ πατέρες σας εἰς τὴν ἔρημον καὶ ἔζησαν ἐπὶ ὀλίγα ἔτη καὶ εἰς τὸ τέλος ἀπέθαναν· ἐκεῖνος ποὺ τρώγει αὐτὸν τὸν ἄρτον θὰ ζήσῃ αἰωνίως>. ⁵⁹Ταῦτα εἶπεν ἐν συναγωγῇ διδάσκων ἐν Καπερναούμ. ⁵⁹Αὐτὰ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς μέσα εἰς τὴν συναγωγὴν τῆς Καπερναούμ, διδάσκων τὰ πλήθη. Λόγια που οδηγούν στην αιώνια ζωή⁶⁰Πολλοὶ οὖν ἀκούσαντες ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶπον· Σκληρός ἐστιν ὁ λόγος· τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν; ⁶⁰Πολλοὶ τότε ἀπὸ τοὺς μαθητὰς του, ὅταν ἤκουσαν αὐτὰ εἶπον· <εἶναι σκληρὸς αὐτὸς ὁ λόγος· ποιὸς ἠμπορεῖ νὰ τὸν ἀκούῃ καὶ νὰ τὸν πιστεύει; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φάγῃ κανεὶς σάρκα ἀνθρωπίνην;> ⁶¹εἰδὼς δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐν ἑαυτῷ ὅτι γογγύζουσι περὶ τούτου οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς· Τοῦτο ὑμᾶς σκανδαλίζει; ⁶¹Ὁ Ἰησοῦς ἀντελήφθη, μὲ τὴν θείαν του γνῶσιν, ὅτι γογγύζουν διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ οἱ μαθηταὶ του καὶ τοὺς εἶπε· <αὐτὸ σᾶς σκανδαλίζει; ⁶²ἐὰν οὖν θεωρῆτε τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἀναβαίνοντα ὅπου ἦν τὸ πρότερον; ⁶²Ἐὰν λοιπόν, ἴδετε τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου νὰ ἀνεβαίνῃ ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκετο πρὶν λάβῃ σάρκα ἀνθρωπίνην, θὰ πιστεύσετε τότε εἰς τὸ πρωτάκουστον αὐτὸ γεγονός; ⁶³τὸ Πνεῦμά ἐστιν τὸ ζῳοποιοῦν, ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν· τὰ ῥήματα ἃ ἐγὼ λαλῶ ὑμῖν, πνεῦμά ἐστι καὶ ζωή ἐστιν. ⁶³Σας λέγω δὲ καὶ τοῦτο: Τὸ Ἅγιον Πνεῦμα εἶναι ἐκεῖνο ποὺ ζωοποιεῖ. Ἡ δὲ σάρξ μου δίδει ζωὴν αἰώνιον, διότι ἀκριβῶς ἔχει συλληφθῇ ἀπὸ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον καὶ κατοικεῖ εἰς αὐτὴν τὸ Πνεῦμα. Κάθε ἄλλη σὰρξ δὲν ὠφελεῖ τίποτε. Τὰ λόγια, τὰ ὁποῖα ἐγὼ σᾶς διδάσκω, εἶναι πνεῦμα Θεοῦ, δι᾿ αὐτὸ δὲ ἔχουν καὶ μεταδίδουν ζωήν. ⁶⁴ἀλλ᾿ εἰσὶν ἐξ ὑμῶν τινες οἳ οὐ πιστεύουσιν. ᾔδει γὰρ ἐξ ἀρχῆς ὁ Ἰησοῦς τίνες εἰσὶν οἱ μὴ πιστεύοντες καὶ τίς ἐστιν ὁ παραδώσων αὐτόν. ⁶⁴Ἀλλὰ ὑπάρχουν μερικοὶ ἀπὸ σᾶς, οἱ ὁποῖοι δὲν πιστεύουν>. Εἶπε δὲ αὐτὰ ὁ Ἰησοῦς, διότι ἐγνώριζε εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ποῖοι εἶναι αὐτοί ποὺ δὲν πιστεύουν καὶ ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔμελλε νὰ τὸν παραδώσῃ. ⁶⁵καὶ ἔλεγε· Διὰ τοῦτο εἴρηκα ὑμῖν ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ πατρός μου. ⁶⁵Καὶ ἔλεγεν ὁ Χριστός· <διὰ τοῦτο σᾶς εἶπα ὅτι κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ εἰς ἐμὲ καὶ νὰ μὲ ἀκολουθήσῃ μὲ πίστιν, ἐὰν δὲν τοῦ ἔχῃ δοθῇ αὐτὸ τὸ χάρισμα ἀπὸ τὸν Πατέρα μου>. ⁶⁶Ἐκ τούτου πολλοὶ ἀπῆλθον ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἰς τὰ ὀπίσω καὶ οὐκέτι μετ᾿ αὐτοῦ περιεπάτουν. ⁶⁶Ἀπὸ τὴν ἡμέραν αὐτὴν πολλοὶ ἐκ τῶν μαθητῶν του ἐγύρισαν εἰς τὰ σπίτια των καὶ τὰς ἐργασίας των καὶ δὲν ἐπήγαιναν πλέον μαζῆ του. ⁶⁷εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς τοῖς δώδεκα· Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν; ⁶⁷Λαβὼν ἀφορμὴν ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τὴν ἀποχώρησιν ἐκείνων εἶπεν εἰς τοὺς δώδεκα· <μήπως καὶ σεῖς θέλετε νὰ φύγετε;> ⁶⁸ἀπεκρίθη οὖν αὐτῷ Σίμων Πέτρος· Κύριε, πρὸς τίνα ἀπελευσόμεθα; ῥήματα ζωῆς αἰωνίου ἔχεις· ⁶⁸Ἀπήντησε τότε εἰς αὐτὸν ὁ Σίμων Πέτρος· <Κύριε, πρὸς ποῖον ἄλλον νὰ πᾶμε; Μένομεν πάντοτε μαζῆ σου, διότι σὺ ἔχεις λόγια ποὺ δίδουν ζωὴν αἰωνίαν. ⁶⁹καὶ ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν καὶ ἐγνώκαμεν ὅτι σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. ⁶⁹Καὶ ἡμεῖς ἔχομεν πιστεύσει εἰς σὲ καὶ ἔχομεν ἀπὸ τὴν προσωπικὴν μας πεῖραν γνωρίσει, ὅτι σὺ εἷσαι ὁ Χριστός, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος>. ⁷⁰ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ ἐγὼ ὑμᾶς τοὺς δώδεκα ἐξελεξάμην; καὶ ἐξ ὑμῶν εἷς διάβολός ἐστιν. ⁷⁰Ἀπεκρίθη εἰς αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς· <ἐγὼ δὲν ἐξέλεξα καὶ ἐκάλεσα ἐσᾶς τοὺς δώδεκα; Προσέξατε μήπως καὶ σεῖς σκανδαλισθῆτε. Διότι ἔνας ἀπὸ σᾶς εἶναι διάβολος διὰ τὸ φοβερὸν ἔργον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ κάμῃ>. ⁷¹ἔλεγε δὲ τὸν Ἰούδαν Σίμωνος Ἰσκαριώτην· οὗτος γὰρ ἔμελλεν αὐτόν παραδιδόναι, εἷς ὢν ἐκ τῶν δώδεκα. ⁷¹Ὑπονοοῦσε δὲ τὸν Ἰούδαν τὸν υἱὸν τοῦ Σίμωνος, τὸν Ἰσκαριώτην. Διότι αὐτὸς ἔμελλε νὰ τὸν παραδώσῃ εἰς τοὺς ἐχθρούς, μολονότι ἧτο ἔνας ἀπὸ τοὺς δώδεκα.